Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να βοηθήσουν. Και αυτό είναι κάτι όμορφο.
Όταν βλέπουμε κάποιον που δυσκολεύεται, το πρώτο μας ένστικτο είναι να πούμε κάτι παρηγορητικό, να δώσουμε μια λύση, να “διορθώσουμε” την κατάσταση. Να μειώσουμε τον πόνο του άλλου, να τον ανακουφίσουμε, να του δείξουμε έναν δρόμο.
Όμως υπάρχει ένα σημείο που, χωρίς να το καταλάβουμε, η βοήθεια μετατρέπεται σε πίεση.
Και τότε, αντί να στηρίζουμε, κουράζουμε. Αντί να ελαφρύνουμε, βαραίνουμε. Αντί να ανοίγουμε χώρο, τον κλείνουμε.
Όλοι μας το έχουμε κάνει κάποια στιγμή — με τις καλύτερες προθέσεις.
Και όλοι μας, επίσης, έχουμε βρεθεί στην άλλη πλευρά: να περνάμε κάτι δύσκολο και να ακούμε “συμβουλές” που δεν μας βοηθούν, αλλά μας κάνουν να νιώθουμε ότι δεν μας καταλαβαίνουν.
Ως κοινωνική λειτουργός, ένα από τα πιο συχνά πράγματα που ακούω από ανθρώπους (γονείς, ωφελούμενους, συνοδούς, εργαζόμενους) είναι κάτι απλό:
“Δεν θέλω να μου πεις τι να κάνω. Θέλω να με ακούσεις.”
Και αυτή η φράση είναι ένα κλειδί.
Γιατί δίνουμε συνεχώς συμβουλές;
Δεν το κάνουμε πάντα από υπεροψία. Συχνά το κάνουμε από άγχος.
Δίνουμε συμβουλές γιατί:
- νιώθουμε άβολα με τον πόνο του άλλου
- θέλουμε να “σταματήσει” η δύσκολη στιγμή
- φοβόμαστε ότι αν δεν κάνουμε κάτι, είμαστε άχρηστοι
- έχουμε μάθει ότι η αγάπη = λύση
- μπερδεύουμε τη στήριξη με τον έλεγχο
- κουβαλάμε δικά μας βιώματα (“εγώ έτσι το έκανα…”)
Η αλήθεια είναι ότι η σιωπή μερικές φορές είναι πιο δύσκολη από μια συμβουλή.
Αλλά η σιωπή μπορεί να είναι θεραπευτική, όταν έχει μέσα της παρουσία.
Πότε η “βοήθεια” γίνεται πίεση;
1) Όταν ο άλλος δεν ζήτησε συμβουλή
Το ότι βλέπεις κάποιον να δυσκολεύεται, δεν σημαίνει ότι είναι έτοιμος να ακούσει λύσεις.
Μπορεί απλά να θέλει χώρο να νιώσει.
Όταν πετάμε “τι πρέπει να κάνει” χωρίς να μας ρωτήσει, το μήνυμα που περνάει είναι:
“Το συναίσθημά σου με ενοχλεί, άλλαξέ το.”
2) Όταν η συμβουλή ακυρώνει τον πόνο
Φράσεις όπως:
- «Μην στεναχωριέσαι…»
- «Δεν είναι τίποτα…»
- «Άλλοι έχουν χειρότερα…»
- «Σκέψου θετικά!»
Μπορεί να ακούγονται παρηγορητικές, αλλά πολλές φορές λειτουργούν σαν “σβήσιμο” του βιώματος.
Δεν βοηθούν γιατί ο άνθρωπος ακούει από κάτω:
“Αυτό που νιώθεις είναι υπερβολικό.”
Και μετά κλείνει.
3) Όταν κάνουμε τον άλλον να νιώσει ανεπαρκής
Μερικές συμβουλές έχουν μέσα τους μια κρυφή κατηγορία:
- «Πρέπει να είσαι πιο δυνατός.»
- «Πρέπει να το παλέψεις.»
- «Μην το αφήνεις έτσι.»
Ο άνθρωπος που ήδη δυσκολεύεται, δεν χρειάζεται άλλη πίεση.
Χρειάζεται αναγνώριση.
4) Όταν η “βοήθεια” γίνεται υπερ-παρέμβαση
Υπάρχουν περιπτώσεις (ειδικά σε οικογένειες, σε φροντιστικά πλαίσια ή σε σχέσεις) που η υποστήριξη ξεπερνάει το όριο και γίνεται:
- έλεγχος
- συνεχής παρακολούθηση
- υπενθυμίσεις και διορθώσεις
- πίεση για αποφάσεις
Πχ:
- «Το έκανες αυτό που σου είπα;»
- «Γιατί δεν το κάνεις όπως πρέπει;»
- «Εγώ στη θέση σου θα…»
Ακόμα κι αν υπάρχει αγάπη, ο άλλος μπορεί να νιώσει ότι δεν έχει χώρο να αναπνεύσει.
Ας φανταστούμε έναν άνθρωπο που περνά μια δύσκολη φάση. Είναι κουρασμένος, αγχωμένος και συναισθηματικά φορτισμένος. Τελικά ανοίγεται και λέει:
“Δεν αντέχω άλλο… νιώθω ότι έχω φτάσει στα όριά μου.”
Και ο άνθρωπος απέναντι, με καλή πρόθεση, απαντά:
- «Πρέπει να ξεκουραστείς.»
- «Πρέπει να αλλάξεις τρόπο σκέψης.»
- «Πρέπει να κάνεις πρόγραμμα.»
- «Πρέπει να το πάρεις απόφαση.»
Ο άλλος σωπαίνει. Όχι επειδή δεν είναι σωστά αυτά. Αλλά επειδή εκείνη τη στιγμή δεν χρειάζεται “πρέπει”. Χρειάζεται “σε καταλαβαίνω”.
Το μήνυμα που θα τον κρατούσε ανοιχτό θα ήταν πιο απλό:
«Το ακούω. Πρέπει να είναι πολύ βαρύ αυτό που κουβαλάς.»
Μερικές φορές, αυτό είναι η βοήθεια.
Πώς βοηθάμε χωρίς να πιέζουμε;
Η στήριξη δεν είναι “εγχειρίδιο”. Είναι στάση.
1) Ζήτα άδεια πριν δώσεις συμβουλή
Μια ερώτηση αλλάζει τα πάντα:
- «Θες να σου πω μια σκέψη ή θες απλά να σε ακούσω;»
- «Θες λύση ή θέλεις χώρο;»
Και μόνο αυτό, δίνει στον άλλον έλεγχο. Τον κάνει να νιώσει ασφαλής.
2) Άκου χωρίς να διορθώνεις
Το να ακούς πραγματικά σημαίνει:
- δεν διακόπτω
- δεν κρίνω
- δεν φτιάχνω σενάρια
- δεν κάνω τον άλλον “λάθος”
Και ναι, μερικές φορές αυτό είναι δύσκολο.
Αλλά είναι ουσιαστικό.
3) Αναγνώρισε το συναίσθημα
Αντί για συμβουλές, ξεκίνα με:
- «Σε καταλαβαίνω.»
- «Φαίνεται πολύ δύσκολο.»
- «Λογικό να νιώθεις έτσι.»
- «Είσαι σε μια πολύ πιεστική φάση.»
Η αναγνώριση μειώνει την ένταση, χωρίς να εξαφανίζει το πρόβλημα.
4) Πρόσφερε πρακτική βοήθεια, όχι μόνο λόγια
Μερικές φορές η καλύτερη στήριξη δεν είναι να μιλήσεις, αλλά να κάνεις.
Πχ:
- «Θες να σε πάρω εγώ ένα τηλέφωνο;»
- «Να πάμε μαζί;»
- «Θες να κρατήσω εγώ κάτι για λίγο;»
- «Να σε βοηθήσω να οργανώσουμε ένα βήμα σήμερα;»
Η πρακτική βοήθεια ανακουφίζει χωρίς να κουνάει το δάχτυλο.
5) Μην παίρνεις προσωπικά το κλείσιμο του άλλου
Όταν κάποιος δεν μιλάει ή κλείνεται, μπορεί να μη σημαίνει ότι σε απορρίπτει.
Μπορεί να σημαίνει ότι δεν αντέχει άλλο.
Αντί να θυμώσεις ή να πιέσεις, μείνε διαθέσιμος:
- «Όποτε θες, είμαι εδώ.»
Αυτό φτάνει.
Ο ρόλος του επαγγελματία: να δίνουμε χώρο, όχι να “σώζουμε”
Στην κοινωνική εργασία (και γενικότερα στην υποστήριξη ανθρώπων), η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να έχουμε πάντα απαντήσεις. Είναι να μην βιαζόμαστε να τις δώσουμε.
Ο στόχος δεν είναι:
- να “φτιάξουμε” τον άνθρωπο
- να λύσουμε τη ζωή του
- να κάνουμε εμείς κουμάντο
Ο στόχος είναι:
- να τον ενδυναμώσουμε
- να τον στηρίξουμε
- να τον βοηθήσουμε να βρει τη δική του φωνή
- να αισθανθεί ότι μπορεί
Και αυτό δεν γίνεται με “συμβουλές” τύπου συνταγή.
Γίνεται με σχέση.
Η βοήθεια δεν είναι πάντα αυτό που λέμε. Είναι ο τρόπος που στεκόμαστε.
Μια συμβουλή μπορεί να είναι σωστή, αλλά να δοθεί λάθος στιγμή.
Και τότε, αντί για φροντίδα, γίνεται βάρος.
Αν θέλουμε να είμαστε πραγματικά υποστηρικτικοί, ας θυμόμαστε κάτι απλό:
Ο άνθρωπος που πονάει δεν χρειάζεται άλλον έναν “ειδικό” να του πει τι να κάνει.
Χρειάζεται έναν άνθρωπο να τον δει.
Και πολλές φορές, αυτό είναι αρκετό για να πάρει μια ανάσα… και να συνεχίσει.
